Community Police
नेपालमा सामुदायिक प्रहरी सेवा
नेपाल प्रहरीको सांगठनिक लक्ष भनेको अपराध अनुसन्धान तथा नियन्त्रण गरी देशमा शान्ति सुरक्षा कायम राख्नु हो । प्रहरी ऐन २०१२ ले पनि नेपाल प्रहरीलाई अपराध नियन्त्रण तथा अनुसन्धान गर्ने एउटा सुयोग्य साधनको रुपमा परिभाषित गरेको छ । आफ्नो सांगठनिक लक्ष पूर्तिकालागि सदैव कटिवद्ध नेपाल प्रहरीसामु समाजको विकाशक्रमसँगसँगै अपराधका नयाँनयाँ तौरतरीकाहरु चूनौतीको रुपमा खडाहदै गए । यसै तथ्यलाई मनन्गर्दै नेपाल प्रहरीले पनि अपराध नियन्त्रणको क्षेत्रमा आफ्नो कार्यशैलीमा समय सापेक्ष परिवर्तन गर्नु पर्ने महसुश गर्यो र सोही परिवर्तित अवधारणा अनुरुप र्सवप्रथम वि.सं. २०३९ सालमा घर दैलो कार्यक्रम को संचालन भएको थियो । यस घर दैलो कार्यक्रमको मूख्य उद्धेश्य भनेको नागरिकहरुको प्रत्यक्ष सहयोगमा समाजमा घट्नसक्ने अपराधको पहिचान गरी त्यस्तो संभावित अपराधमाथि पूर्वनियन्त्रण गर्नु थियो । अन्ततः यसरी संचालन भएको उक्त घर दैलो कार्यक्रम नै हाल संचालित सामुदायिक प्रहरीको आधार स्तम्भ हुन पुगेको छ ।बि.सं. २०४६ साल पश्चात राज्यले अंगिकार गरेको प्रजातान्त्रिक मूल्य तथा मान्यताहरुले सामुदायिक प्रहरीको आवश्यकतालाई झनै वढाएको महशुश भएपछि नेपाल प्रहरीले र्सवप्रथम बि.सं.२०५१ सालमा पाइलट प्रोजेक्टको रुपमा काठमाडौ उपत्यकाको महाराजगंज, चावहिल र बानेश्वरबाट सामुदायिक प्रहरी सेवाको सुरुवात गरेको थियो । यसरी उक्त समयमा विभिन्न सामुदायिक सेवा केन्द्रको नामले संचालित ती सामुदायिक प्रहरी सेवाले सो स्थानहरुमा राम्रो लोकप्रियता हासिल गरेपछि यसलाई शहरी क्षेत्रमा मात्र सीमित नराखी नेपालभरका विभिन्न ग्रामिण इलाकासम्म विस्तार गरिदै लगिएको हो । हाल यी सामुदायिक प्रहरी सेवाहरु प्रहरी प्रधान कार्यालयले निर्धारण गरेको सामुदायिक प्रहरी सेवा निर्देशिका अर्न्तर्गत रहेर नेपालका ७५ वटै जिल्लाहरुका विभिन्न १४१ स्थानहरुमा संचालनमा रहेका छन् ।
सांगठनिक कार्य संरचना:-
लक्ष्य:- आम नागरिकहरुको सहयोगमा देशमा घट्ने सम्पूर्ण अपराधहरुको नियन्त्रण गर्ने ।
उदेश्यहरु:-
• स्थानीय जनाताहरुसँग सुमधुर सम्वन्ध विकाश गर्ने ।
• स्थानीय समुदायले आयोजना गरेका विभिन्न कार्यक्रमहरु - स्वास्थ्य, शिक्षा, खेलकुद आदि ) मा सक्रिय सहभागी हुने ।
• समुदायलाई सर्म्पर्कमा ल्याउन विभिन्न कार्यक्रमहरुको आयोजना गर्ने ।
• अपराध नियन्त्रणका लागि समाजिक जागरुकता बढाउने ।
• सुरक्षित समाजका लागि नयाँ अवधारणा तथा प्रबिधिहरुको विकाश गर्ने ।
• सामुदायिक प्रहरी सेवाको विकाशका लागि सम्वन्धित निकायहरुवीच समन्वय राख्ने ।
• समाजमा उपेक्षित, उत्पीडित वर्गहरुलाई लक्षित गरेर विशेष कार्यक्रमहरुको आयोजन गर्ने ।
• समाजका हरेक व्यक्तिहरु लाभान्वित हुन सक्नेगरी विकेन्द्रित तरिकाबाटक सुरक्षा सेवा प्रदान गर्ने ।
कार्यरत संख्या:-
दरवन्दी संख्या:-
हालसम्म स्थापना भएका सामुदायिक प्रहरी सेवा केन्द्रहरु:-
गतिविधिहरु:-
जनचेतनामुलक:-
• स्कुल सम्पर्क कार्यक्रम।
• घरदैलो कार्यक्रम।
• सडक नाटक
• अन्तरक्रिया।
• सास्कृतिक कार्यक्रम।
• कथा कविता निवन्ध तथा हाजिरी जवाफ प्रतियिगिता।
• सामुदायिक प्रहरी सेवाको प्रचार प्रसार आदि।
अपराध नियन्त्रण:-
• खबर संकलन।
• स्वयंसेवक तथा सुरक्षागार्ड परिचालन।
• स्थानीय झैझगडाको मिलापत्र।
• लागू औषध तथा मादक पदार्थ नष्ट।
• गस्ती निग्रानी।
• सडक सुरक्षा तथा ट्राफिक नियम पालनाको रेखदेख।
जनस्वास्थ्य तथा वातावारण:-
• स्वास्थ्य शिबिर संचालन ।
• एम्बुलेन्स तथा सब वाहन संचालन ।
• खेलकुदको आयोजना ।
• बृक्षारोपण ।
• नदी, ढल, पुलपुलेसाको सरसफाई
• ग्रिन वेल्टको संरक्षण ।
विकाश निर्माण:-
• बाटो निर्माण तथा मर्मत ।
• पाटीपौवा, मन्दिर, र्सार्वजनिक सौचालय, सडक पेटी आदिको मर्मतमा सहयोग ।
• सडक बती, र्सार्वजनिक धारा जडान तथा मर्मतमा सहयोग ।
• सामुदायिक भवनहरुको निर्माण ।
विविध:-
• दैवी प्रकोप उद्धार ।
• पीडित सहयोग ।
• विभिन्न परामर्श ।