Nepal Police
नेपाल प्रहरी

पर्यटक प्रहरी पृष्टभुमी

पर्यटकहरुको सेवा सुरक्षा एव‌ आवश्यक सूचनाहरु उपलव्ध गराई पर्यटकहरुबाट पर्न आएका दुख पिर मर्का तथा गुनासाहरु समयमै समाधान गरि पर्यटकहरुको नेपाल बसाई सुरक्षीत तथा भय रहित रहेको अनुभुती दिलाउने उदेश्य अनुरुप तत्कालिन श्री ५ को सरकार मन्त्रिपिरषदको निणय अनुसार मिति २०३५।१०१२ गते तदानुसार Jan 26, 1979 स‌‌स्कृति पर्यटन तथा नागरीक उड्डयन मन्त्रालय अन्तर्गत प्र‍.नि. १ प्र.ना.नि. ६ समेत ७ जनाको स्थायी दरवन्दी निकासा भएकोमा मन्त्रिपरिषदको मिति २०६२।७।२२ गतेको निर्णयानुसार प्र.ना.नि. ६ प्र.स.नि. ६ प्र.ह. ७ प्र.ज. १२ गरि ३१ जना पर्यटक प्रहरी दरवन्दी थप भई हाल प्र.नि. को नेतृत्वमा प्रहरीको कूल दरवन्दी स‌ख्या ३८ जना कायम रहेको छ ।

Visit Nepal 1998 को समयमा Tourist Police द्धारा पर्यटकहरुलाई नेपालको बसाई अवधिभर हैरानी रहित यात्रा ( Hassle Free Trip)  बारे गरिएको प्रयास साहै् सर्हानिय मानिएको देखिन्छ । यसै त्रःममा ईजाजत प्राप्त कम्पनी तथा एजेन्सीहरुको समेत आकस्किम निरीक्षण गरि गल्ती फेला परेमा प्रचलीत ऐन कानून अनुसार कारवाही गर्ने एव‌ उत्प्रेरित गर्नु गराउनु पनि पर्यटक प्रहरीको कार्य क्षेत्र हो भनि थप कार्य क्षेत्र प्रदान गरेको देखिन्छ ।

काठमाण्डौ उपत्यका बाहिरका पर्यटकीय स्थल (Tourist Spot) जस्तै धुलिखेल नगरकोट का‌कडभिट्टा, चितवन, मनाङ्, मुस्ताङ्, सोलुखुम्वु आदि ज‌हा‌ पर्यटक प्रहरीको पहुच भन्दा बाहिर रहेका स्थानहरुमा समेत पर्यटकहरुको समस्या एव‌ कठिनाईहरुलाई समयमै पहल गर्न स्थानिय प्रहरीले गर्नु पर्ने कार्यहरुलाई अझ व्यवस्थित गर्नु पर्ने देखिन्छ । आर्को तिर हाम्रो जस्तो मुलुक जसको मुख्य श्रोत जलश्रोत कृषि एव‌ पर्यटन भएको देशको समग्र बिकाशमा सबै भन्दा बढि बिदेशी मुद्रा आर्जन गरने क्षेत्र भएर पर्यटन क्षेत्रलाई अझ बढि व्यवस्थीत एव‌ फराकिलो पार्न सरकारले २०५८।९।२५ मा औपचारिक रुपमा गन्तव्य नेपाल अभियान ( Destination Nepal Campaigns) 2002/2003  लाई गन्तव्य नेपाल अभियानको धोषणा गर्यो । पर्यटन पुर्वाधार बिकाश पर्यटन सम्वन्धित चेतना अभिबृद्धि गर्ने सिप बिकाश पर्यटन गतिबिधि बिस्तार पर्यटकीय सेवाको स्तरमा बृद्धि पर्यटन सम्वन्धी प्रदशनी अन्तराष्टि्य प्रवर्द्धन र बजारिकरण नीति निर्देशन परिवर्तन आदि जस्ता बिषयहरुमा  सरोकारवाला सरकारी र निजी क्षेत्रसँगको परामर्श पश्चात पर्यटन जनचेतना अभिबृद्धिद्धारा नेपाललाई एक भरपर्दो सुरक्षित र आकर्षण पर्यटन गन्गव्यस्थलको रुपमा छवि प्रतिस्थापन एव‌ अभिबृद्धि गर्ने दुई महत्वपूर्ण उद्धेश्यका साथ गन्तव्य नेपाल आएको थियो । हालै नेपाल सरकारले २०११ मा दशलाख पर्यटक भित्राउने लक्ष्यका साथ सन् २०११ लाई पर्यटन बर्ष धोषणा गर्यो । तत् पश्चात सरकारले लिएको बिभिन्न कार्यत्रःमहरुलाई पर्यटक प्रहरीले आफ्नो स्थानबाट सघाउ‌दै आईरहेको र सघाउ‌दै जाने प्रतिवद्धता जाहेर गर्दछ । पर्यटक प्रहरी पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय अन्तर्गत पर्यटन उद्योग महाशाखा भित्रको एक शाखाको रुपमा रहेको छ । पर्यटन उद्योग महाशाखाका सह-सचिवको निर्देशन तथा प्रहरी प्रहरी प्रधान कार्यालय अपराध अनुसन्धान बिभागको प्रतक्ष्य मातहतमा रही Operationally रुपमा महानगरीय प्रहरी आयुक्तको कार्यालयको समन्वयात्मक सहयोगमा नेपाल पर्यटन बोर्डसँग समेत समन्वय गरि कार्य सँचालन गरि आएको छ ।

पर्यटकहरुको सेवा सुरक्षा एव‌ आवश्यक सूचनाहरु उपलव्ध गराई पर्यटकहरुबाट पर्न आएका दुख पिर मर्का तथा गुनासाहरु समयमै समाधान गरि पर्यटकहरुको नेपाल बसाई सुरक्षीत तथा भय रहित रहेको अनुभुती दिलाउने उदेश्य अनुरुप तत्कालिन श्री ५ को सरकार मन्त्रिपिरषदको निणय अनुसार मिति २०३५।१०१२ गते तदानुसार Jan 26, 1979 स‌‌स्कृति पर्यटन तथा नागरीक उड्डयन मन्त्रालय अन्तर्गत प्र‍.नि. १ प्र.ना.नि. ६ समेत ७ जनाको स्थायी दरवन्दी निकासा भएकोमा मन्त्रिपरिषदको मिति २०६२।७।२२ गतेको निर्णयानुसार प्र.ना.नि. ६ प्र.स.नि. ६ प्र.ह. ७ प्र.ज. १२ गरि ३१ जना पर्यटक प्रहरी दरवन्दी थप भई हाल प्र.नि. को नेतृत्वमा प्रहरीको कूल दरवन्दी स‌ख्या ३८ जना कायम रहेको छ । Visit Nepal 1998 को समयमा Tourist Police द्धारा पर्यटकहरुलाई नेपालको बसाई अवधिभर हैरानी रहित यात्रा ( Hassle Free Trip)  बारे गरिएको प्रयास साहै् सर्हानिय मानिएको देखिन्छ । यसै त्रःममा ईजाजत प्राप्त कम्पनी तथा एजेन्सीहरुको समेत आकस्किम निरीक्षण गरि गल्ती फेला परेमा प्रचलीत ऐन कानून अनुसार कारवाही गर्ने एव‌ उत्प्रेरित गर्नु गराउनु पनि पर्यटक प्रहरीको कार्य क्षेत्र हो भनि थप कार्य क्षेत्र प्रदान गरेको देखिन्छ । काठमाण्डौ उपत्यका बाहिरका पर्यटकीय स्थल (Tourist Spot) जस्तै धुलिखेल नगरकोट का‌कडभिट्टा, चितवन, मनाङ्, मुस्ताङ्, सोलुखुम्वु आदि ज‌हा‌ पर्यटक प्रहरीको पहुच भन्दा बाहिर रहेका स्थानहरुमा समेत पर्यटकहरुको समस्या एव‌ कठिनाईहरुलाई समयमै पहल गर्न स्थानिय प्रहरीले गर्नु पर्ने कार्यहरुलाई अझ व्यवस्थित गर्नु पर्ने देखिन्छ । आर्को तिर हाम्रो जस्तो मुलुक जसको मुख्य श्रोत जलश्रोत कृषि एव‌ पर्यटन भएको देशको समग्र बिकाशमा सबै भन्दा बढि बिदेशी मुद्रा आर्जन गरने क्षेत्र भएर पर्यटन क्षेत्रलाई अझ बढि व्यवस्थीत एव‌ फराकिलो पार्न सरकारले २०५८।९।२५ मा औपचारिक रुपमा गन्तव्य नेपाल अभियान ( Destination Nepal Campaigns) 2002/2003  लाई गन्तव्य नेपाल अभियानको धोषणा गर्यो । पर्यटन पुर्वाधार बिकाश पर्यटन सम्वन्धित चेतना अभिबृद्धि गर्ने सिप बिकाश पर्यटन गतिबिधि बिस्तार पर्यटकीय सेवाको स्तरमा बृद्धि पर्यटन सम्वन्धी प्रदशनी अन्तराष्टि्य प्रवर्द्धन र बजारिकरण नीति निर्देशन परिवर्तन आदि जस्ता बिषयहरुमा  सरोकारवाला सरकारी र निजी क्षेत्रसँगको परामर्श पश्चात पर्यटन जनचेतना अभिबृद्धिद्धारा नेपाललाई एक भरपर्दो सुरक्षित र आकर्षण पर्यटन गन्गव्यस्थलको रुपमा छवि प्रतिस्थापन एव‌ अभिबृद्धि गर्ने दुई महत्वपूर्ण उद्धेश्यका साथ गन्तव्य नेपाल आएको थियो । हालै नेपाल सरकारले २०११ मा दशलाख पर्यटक भित्राउने लक्ष्यका साथ सन् २०११ लाई पर्यटन बर्ष धोषणा गर्यो । तत् पश्चात सरकारले लिएको बिभिन्न कार्यत्रःमहरुलाई पर्यटक प्रहरीले आफ्नो स्थानबाट सघाउ‌दै आईरहेको र सघाउ‌दै जाने प्रतिवद्धता जाहेर गर्दछ । पर्यटक प्रहरी पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय अन्तर्गत पर्यटन उद्योग महाशाखा भित्रको एक शाखाको रुपमा रहेको छ । पर्यटन उद्योग महाशाखाका सह-सचिवको निर्देशन तथा प्रहरी प्रहरी प्रधान कार्यालय अपराध अनुसन्धान बिभागको प्रतक्ष्य मातहतमा रही Operationally रुपमा महानगरीय प्रहरी आयुक्तको कार्यालयको समन्वयात्मक सहयोगमा नेपाल पर्यटन बोर्डसँग समेत समन्वय गरि कार्य सँचालन गरि आएको छ ।